Siber Zorbalık cyberbullying
Sınıf grubundan, DM'den veya yorum altından sürekli aşağılama, alay, lakap takma, hedef gösterme.
Örnek: Birinin fotoğrafıyla dalga geçen mem'ler, "grup dışı bırakma" kampanyaları.
1
Dijital Okuryazarlık Nedir?
Sadece teknolojiyi kullanmak değil; onu anlamak, sorgulamak ve yönetmektir.
Bilgi Okuryazarlığı
Haberin, videonun, iddianın doğru mu uydurulmuş mu olduğunu kaynak kontrolüyle ayırt etmek.
Güvenlik Okuryazarlığı
Şifre, mahremiyet, iki adımlı doğrulama ve izin ayarları — kendini dijital olarak korumak.
Etik Okuryazarlık
Başkalarının haklarına saygı, nefrete karşı durmak, dijital iz ve sorumluluk bilinci.
2
Dijital Şiddet: Ekrandan Geliyorsa Şaka Değildir
İnternet, sosyal medya, mesajlaşma, oyun içi sohbet ve DM'lerle bir kişiye zarar vermek; gerçek hayattaki şiddet kadar ciddidir.
Unutma
"Sadece internet, takma isimdi, şakaydı, silerim geçer…" — bunların hiçbiri dijital şiddeti şiddet olmaktan çıkarmaz. Ekrandan gelen kötü muamele; kaygıya, uyku sorunlarına, okul başarısının düşmesine ve derin psikolojik yaralar açmaya yol açar.8
🎭 "Anonim olunca ne olur ki?"
Takma isim kullansa bile hiçbir şey gerçekten silinmez. Ekran görüntüsü, IP adresi ve platform kayıtları her zaman kişiyi ortaya çıkarır. Dijital şiddet suçtur ve kimse gerçek anlamda anonim değildir.
🧩 Yalnız Değilsin
Gençlerin büyük çoğunluğu hayatlarının bir döneminde dijital şiddete maruz kalır. Sorun sen değilsin — şiddeti uygulayanın davranışı sorundur.
3
Dijital Şiddetin Türleri
Aşağıdaki davranışların hepsi şiddettir — birçoğu aynı zamanda suçtur.
Çevrimiçi Taciz harassment
Sürekli tehdit mesajları, küfür, birini hedef gösterip herkesi üstüne yığmak.
Dikkat: "Gidin bulun / cevaplayın / hep birlikte şikâyet edin" gibi çağrılar.
Doxxing bilgi ifşası
Bir kişinin adresi, telefonu, okulu, ailesinin bilgilerinin izinsiz paylaşılması.
Neden tehlikeli: Dijital alandan gerçek hayata şiddeti taşır — TCK m.134 (Özel hayatın gizliliğini ihlal) ve m.136 kapsamında suçtur.9
Rızasız Görüntü image abuse
Özel fotoğraf/video'nun izinsiz yayılması, "intikam pornosu", gizli çekim, değiştirilmiş görseller.
Bil: Görseli sen göndermiş olsan bile, yaymak TCK m.134/m.226 kapsamında suçtur.9 Utanılacak olan sen değilsin.
Sextortion cinsel şantaj
"Fotoğraf gönder yoksa…", "Görüntülerini yayarım" tehdidi; çıplak fotoğraf baskısı.
Asla ödeme yapma, yeni fotoğraf gönderme. Konuşmayı kaydet ve yetişkine/polise bildir.
Dijital Flört Şiddeti kontrol
Partnerin şifrelerini isteme, konumunu sürekli takip, kime mesaj attığını denetleme.
Sevgi ≠ izleme. "Seni seviyorum, o yüzden kontrol ediyorum" bir şiddet cümlesidir.
Grooming yetişkin yaklaşması
Yaşını gizleyen bir yetişkinin oyun veya sosyal medyada önce arkadaş gibi davranıp güven kazanması, ardından uygunsuz şeyler istemesi.
Kırmızı bayraklar: Aşırı iltifat, sır saklatma, hediye, "ailene söyleme". Çocuğa yönelik cinsel amaçlı yaklaşım TCK m.103 kapsamında ağır suçtur.9
Nefret Söylemi hate speech
Cinsiyet, inanç, etnik köken, yönelim veya engel üzerinden hakaret ve aşağılama.
"Şaka" kılıfı nefret söylemini şiddet olmaktan çıkarmaz.
Deepfake manipülasyon
Bir kişinin yüzünün/sesinin yapay zekâyla sahte videolara yerleştirilmesi; iftira amaçlı üretim.
Kural: Şüpheli video = kaynak kontrol et, paylaşma, bildir.
Sosyal Dışlama exclusion
Sınıf grubundan atma, "herkes sustu ama sen yaz" baskısı, dedikodu kanalları, hedef listeler.
Sessizce dışlanmak da bir şiddet biçimidir.
Şiddet Challenge'ları zararlı akımlar
Kavga videoları, kendine zarar veya tehlikeli akımlar, şiddete özendiren içerikler.
İzleme, paylaşma, bildir. Algoritma "izlediğini" sever — seni besler.
Kimlik Hırsızlığı impersonation
Birinin fotoğraflarıyla sahte hesap açmak, onun adına mesaj göndermek, itibarsızlaştırmak.
Hemen: platforma bildir + ekran görüntüsü al + şikâyet et.
4
Uyarı İşaretleri
Kendinde ya da arkadaşında fark etmen gereken sinyaller.
Sende olabilir
- Telefon titreyince içini bir korku kaplaması
- Sosyal medyayı açtığında kalbin hızlanması
- Uyku ve iştah değişiklikleri
- Okula / sosyal ortamlara gitme isteğinin azalması
- Sürekli bildirim kontrol / tam tersi kaçınma
- "Haklılar galiba" düşüncesi
Arkadaşında olabilir
- Aniden sosyal medyayı kapatma / hesap silme
- Telefonuna bakarken gerilme, sinirlenme
- Daha sessiz, içine kapanık olma
- Belirli bir isim duyunca tepki verme
- "Bunu kimseye söyleme" ricaları
- Notlarda, davranışlarında ani düşüş
5
Dijital Şiddete Maruz Kaldıysan: 5 Adım
Sakin ol. Sırayla hareket et. Bunu içinde tutma.
1
Cevap Verme, Kanıt Topla
Tartışmaya girme. Ekran görüntüsü (tarih, saat, kullanıcı adı görünecek şekilde), link, URL kaydet.
2
Engelle ve Bildir
Platformun "şikâyet et / engelle" butonu. Birden fazla raporla hesap kapatma ihtimali artar.
3
Güvenilir Yetişkine Anlat
Aile, rehber öğretmen, okul müdürü. Bunu içinde tutma. Sustukça zorba daha da cesurlaşır.
4
Resmi Bildirim
Tehdit, taciz, şantaj varsa 112 veya ihbarweb.org.tr. Suç duyurusu hakkın.
5
Kendine İyi Bak
Ekrandan ara ver, uyu, hareket et, güvendiğin biriyle konuş. Psikolojik danışmana başvur.
Hatırla
Bu senin suçun değil. Sana bunu yapanın davranışı senin değerini belirleyemez. Yardım istemek zayıflık değil — cesarettir.
6
Arkadaşın Maruz Kalıyorsa: Tanık Olmak Seçimdir
Gördüğünde susarsan, zorbanın yanında durmuş olursun. Seyirci kalmak masumiyet değildir.
Yanına git
"Bunu gördüm, senin için üzüldüm, yanındayım." — cümle basit, etki büyük.
Yargılama
"Neden paylaştın ki?" yerine: "Seni kimse suçlamıyor, bunu beraber çözeriz."
Kanıt sakla
Arkadaşın adına ekran görüntüsü almak süreci hızlandırır.
Birlikte başvurun
Rehber öğretmen / okul idaresi / aileyle birlikte gidin — tek başına gitmek zor, birlikte kolay.
Yaymak = Suça ortak olmak
Birinin izni olmadan yayılan bir fotoğrafı tıklamak, iletmek ya da "bak bu olmuş" demek — yayan herkes suça ortak olur ve mağduru ikinci kez incitir.
7
Günlük Koruma Alışkanlıkları
Küçük ayarlar, büyük güvenlik farkı.
Güçlü + Farklı Şifreler
Her hesaba farklı şifre. İki adımlı doğrulama (2FA) aç. Şifreyi kimseyle paylaşma.
Konum ve Mahremiyet
Fotoğrafların içinde konum bilgisi gömülü olabilir. Canlı konum paylaşımını kapat. Profilini herkese değil, yalnızca tanıdıklarına aç.
Takipçi Denetimi
Tanımadığın kişiyi kabul etme. Ara ara hesabı temizle. "Yakın arkadaşlar" listesi kullan.
Önce Düşün, Sonra Gönder
Paylaşmadan önce sor: Doğru mu? Yararlı mı? Gerekli mi? Başkasına zarar verir mi? Cevaplardan biri "hayır" ise — gönderme.
Dijital İz Bilinci
İnternete yazdığın her şey; bir iş görüşmesinde, üniversitede, bir arkadaşlıkta geri dönebilir.
Kaynak Kontrolü
Bir haber/video paylaşmadan önce: başka güvenilir kaynakta var mı? URL gerçek mi? Tarih ne?
Altın kural
Yüzüne söyleyemeyeceğini yazma. Paylaşmadan önce bir soluk al. Mesajı göndermeden bekleyen 10 saniye, hayat boyu pişmanlığa değer.
8
Yardım Hatları ve Başvuru
Acil durumda tereddüt etme. Bu numaralar tam da bunun için var.
112
Polis / Acil · Siber suç ihbarı dahil
112
Acil Çağrı Merkezi
183
Aile · Kadın · Çocuk · Sosyal Hizmet Danışma
KADES
Kadın Destek Uygulaması (mobil)
ihbarweb.org.tr
BTK / USOM — zararlı içerik ihbarı
cimer.gov.tr
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi
Okulda
Aziz Sancar Anadolu Lisesi Rehberlik Servisi ve idare, dijital şiddet vakalarında süreci yönetmekle yükümlüdür. Aile, okul ve (gerekirse) kolluk kuvveti birlikte hareket ettiğinde en hızlı sonuç alınır.
9
Mini Test: Sen Ne Yapardın?
Cevabı görmek için sorulara dokun / tıkla.
1) Sınıf grubunda bir arkadaşınla dalga geçen bir video paylaşıldı. Ne yaparsın?
✅ Güldürmeye katılmam, "gülen" emojisi atmam. Arkadaşıma özel mesaj atarım: "Gördüm, yanındayım." Videoyu başkasına iletmem; ekran görüntüsü alır ve rehber öğretmene birlikte gidilebileceğini söylerim.
2) Tanımadığın biri DM'den "Seni merak ettim, fotoğrafını yollar mısın?" yazıyor.
🚩 Grooming / sextortion riski olabilir. Cevap vermeden engelle ve bildir. İsrar ederse ya da tanıdığın çıkarsa bir yetişkine göster.
3) Sınıftan bir grup, "bu challenge'ı yapıp videoyu at, yoksa korkaksın" diyerek sana tehlikeli bir akım öneriyor.
❌ Bu bir akran baskısı ve şiddete özendirmedir. Kendine zarar verebilecek bir akımı yapmak zorunda değilsin. "Ben yokum, sizin de yapmamanızı öneririm." de, gerekirse rehber öğretmene haber ver. Videoyu izlemek ve paylaşmak bile algoritmayı besler — izleme, paylaşma, bildir.
4) Biri sana özel bir fotoğraf gönderdi, yakın arkadaşına gösterdin. Sorun olur mu?
⚠️ Evet — rızasız görüntü paylaşımı suçtur. Sadece ilk gönderen değil, yayan herkes sorumludur. Fotoğrafı sil ve paylaşımı durdur.
5) Tanıdığın birinin sahte hesabı hakkında yalan bilgiler yayıyor. Ne yaparsın?
✅ Ekran görüntüsü al, platforma "kimlik taklidi" olarak bildir, hesap sahibine haber ver; gerekirse 112'ye suç duyurusunda bulunabilir.
10
Değerli Velimize: Çocuğunuzun Dijital Dünyasında Yanında Olun
Yasaklamak değil, birlikte anlamak. Kontrol etmek değil, güven kurmak. Bu bölüm Aziz Sancar Anadolu Lisesi velileri için hazırlandı.
Ergenlik + Dijital = Yeni bir dil
Sizin gençliğinizde sokakta kurulan akran ilişkileri, bugün WhatsApp gruplarında, Instagram DM'lerinde, Discord sunucularında ve oyun içi seslerde kuruluyor. Dijital dünyadaki baskı, zorbalık ve dışlanma gerçek acı veriyor — "sadece ekran, boş ver" demek çocuğu yalnızlaştırır.
🗣 Nasıl Konuşmalı?
Yapın
- "Bugün internette hoşuna giden bir şey var mıydı?" gibi açık uçlu sorular sorun.
- Bir haber, bir video üzerinde beraber konuşun — eleştirel düşünmeyi birlikte öğretin.
- Siber zorbalık duyduğunuzda önce dinleyin, sonra çözüm arayın.
- Çocuğunuzun güvenli kişisi olun — utanmadan, azarlanmadan size gelebilsin.
Kaçının
- "Neden hâlâ telefondasın!" ile başlayan sohbetler — kapıyı kapatır.
- Gizlice telefon karıştırmak: güveni bozar, sorunu büyütür.
- "Başına bu yüzden geldi" suçlaması — failin işine yarar.
- Ceza olarak telefonu toptan kaldırmak: yardım isteme yolunu da kapatır.
🚩 Çocuğunuzda Fark Etmeniz Gereken İşaretler
Ani Davranış Değişikliği
İçine kapanma, iştahsızlık, uyku düzeninin bozulması, okula gitmek istememe.
Telefon Davranışı
Bildirim gelince gerilmek, telefonu birden kapatmak, hesapları aniden silmek.
Sosyal Kopuş
Eski arkadaş gruplarıyla aniden görüşmeyi kesmek, okul sonrası etkinliklerden çekilmek.
Okul Başarısı
Notlarda ani düşüş, dikkat dağınıklığı, öğretmenlerden gelen uyarılar.
Fiziksel Belirtiler
Baş ağrısı, karın ağrısı, tırnak yeme, kendine zarar verme izleri — ihmal etmeyin.
Yeni Yetişkin İlişkileri
Tanımadığınız bir yetişkinle yoğun mesajlaşma, "özel arkadaşım" söylemi — grooming sinyali olabilir.
🏠 Evde Dijital Sağlık Kültürü
Dijital Aile Sözleşmesi
Çocuğunuzla birlikte yazın: ekran süreleri, yatak odasında telefon yasağı, hangi hesaplar, ne paylaşılabilir. Tek taraflı değil, birlikte hazırlanan kural tutulur.
Ebeveyn Kontrolleri
Bu ayarlar gözetleme için değil — zararlı içerikleri engellemek için. Aşağıda adım adım anlatıldı.
Kendiniz Örnek Olun
Yemekte telefon yoksa — herkes için yok. Çocuklar söyleneni değil, gördüklerini yapar.
Uyku ve Ekran
Yatmadan 1 saat önce ekran yok; telefon yatak odası dışında şarja alınsın. Ergenlerde uyku hormonuna doğrudan etki eder.
Hesapları Birlikte İnceleyin
Ayda bir: "Bana sosyal medya profilini gösterir misin?" Yargılamadan, merakla bakın. Yeni uygulamaları birlikte keşfedin.
Arkadaşlarını Tanıyın
Çocuğunuzun çevrimiçi arkadaşlarını, oyun arkadaşlarını bilmeye çalışın. İlgi, müdahale değildir.
🛡 Ebeveyn Kontrolleri: Adım Adım Kurulum
Bu ayarlar gözetleme değil — yaşa uygun olmayan içerikleri engeller, ekran süresini düzenler, zararlı uygulamaları kapatır. Çocuğunuza açıkça söyleyin: "Seni korumak için bu ayarları yapıyoruz." Gizli yapılan her şey, ortaya çıktığında güveni yıkar.
iPhone / iPad — Ekran Süresi
Ayarlar → Ekran Süresi → "Aile Paylaşımı" aracılığıyla kurun. Sunduğu araçlar:
- İçerik Kısıtlamaları: 18+ içerik, şiddet, müstehcen dil filtresi
- Uygulama Sınırları: TikTok/Instagram için günlük süre limiti
- Molasız Zaman: 22:00–07:00 arası tüm uygulamalar kilitli
- İletişim Sınırları: kimlerin arayabileceği/mesaj atabileceği
- Satın Alma Onayı: her ücretli uygulama için veli izni
- Konum Paylaşımı: Aile Bul'dan karşılıklı
Android — Google Family Link
Play Store → "Family Link" uygulaması. 13 yaş altı çocuklar için zorunlu, 13+ için isteğe bağlı. Özellikler:
- Uygulama onayı: her yeni uygulama indirmek için veli onayı
- Günlük ekran süresi ve yatma saati ayarı
- Uzaktan kilitleme: "yemek vakti" tuşu
- Google arama SafeSearch zorunlu aktif
- YouTube Kids yönlendirmesi (13 altı için)
- Konum takibi — karşılıklı ve şeffaf
Windows 11 — Microsoft Family Safety
account.microsoft.com/family üzerinden ya da mobil uygulamadan.
- Web sitesi filtreleri (porn/şiddet/kumar kategorileri)
- Xbox/Windows oyunlarında yaş sınırı zorlaması
- Ekran süresi raporları haftalık e-postayla
- Uygulama ve oyun harcaması onayı
Modem / Wi-Fi Seviyesinde Filtreleme
Tek bir ayarla evdeki tüm cihazlar etkilenir.
- Kolay yol: İnternet sağlayıcınızı (Türk Telekom, Superonline vb.) arayın, "aile paketi" veya "çocuk filtresi" isteyin — çoğu ücretsizdir. Ev Wi-Fi'ına bağlı tüm cihazları filtreler.
- Teknik yol: Modem ayarlarına girin, DNS alanına
185.228.168.168yazın. Bu, zararlı içerikleri ev ağındaki tüm cihazlar için otomatik engeller. - Modem içi ayar: Çoğu modemin "Ebeveyn Denetimi" menüsünden belirli saatlerde interneti kapatabilirsiniz.
YouTube / TikTok / Instagram İçi Ayarlar
- YouTube: Ayarlar → Genel → "Kısıtlı Mod"u aç
- TikTok: Ayarlar → "Aile Eşleştirme" — hesabı velinin hesabına bağlar, DM'leri kısıtlar, arama filtresi koyar
- Instagram: Ayarlar → "Ebeveyn Denetimi" — süre limiti + bildirimler + takip listesi görünürlüğü
- Steam / Epic / PlayStation: Oyun platformlarında "Aile görünümü" aktif edin — 18+ oyun engeli
Neyi YAPMAMALI
- Gizli casus yazılım kurmayın (mSpy vb.) — hukuki sorun doğurur, güveni yok eder
- Mesajlarını gizli okumak — bulunduğunda ilişki biter
- Bütün hesaplarını şifreyle ele geçirmek — tam tersi etki yaratır
- Kontrolleri "ceza" olarak açıp kapatmak — tutarsızlık riski büyütür
Yaşa göre kademeli
14 yaşında sıkı filtre → 16 yaşında ayarlar gevşer → 18 yaşında çocuk tamamen kontrolü alır. Ebeveyn kontrolü geçici bir destektir, kalıcı bir gözetim değil. Amaç, çocuğun kendi dijital kaslarını geliştirmesi.
🆘 Ne Zaman Profesyonel Destek?
Acilen yardım almanız gereken durumlar
- Çocuğunuz kendine zarar vermekten, intihardan veya "yaşamak istemiyorum"dan söz ediyorsa
- Çıplak fotoğraflarının yayıldığından veya şantaj aldığından söz ediyorsa
- Bir yetişkinin çocuğunuza cinsel içerikli yaklaştığını öğrendiyseniz
- Haftalarca süren çökkünlük, yeme/uyku bozuklukları devam ediyorsa
→ Vakit kaybetmeden 112, okul rehber öğretmeni, aile hekimi veya çocuk-ergen ruh sağlığı uzmanına başvurun. Gecikmek, durumu büyütür.
📚 Velilere Önerilen Kaynaklar
Resmi kurum rehberleri
guvenliweb.org.tr · guvenlicocuk.org.tr · ebeveyn.gov.tr — BTK/MEB ortak yayınları.
Okul iletişimi
Rehberlik Servisi ile doğrudan görüşme randevusu alın. Aziz Sancar Anadolu Lisesi → azizsancaranadolu.meb.k12.tr
Sevgili Veli
Çocuğunuzun dijital hayatını paylaşmak için teknolojiyi en iyi bilen siz olmak zorunda değilsiniz. Merak etmek, dinlemek, yargılamamak — bu üç şey bütün araçlardan daha güçlüdür.
11
Kaynakça ve Yasal Dayanak
Bu kılavuzdaki istatistikler, hukuki atıflar ve öneriler aşağıdaki resmi kurum yayınlarına, akademik çalışmalara ve yasal mevzuata dayanmaktadır.
- TÜİK — Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2024. 16–74 yaş internet kullanımı %88,8. data.tuik.gov.tr
- TÜİK — Çocuklarda BT Kullanım Araştırması, 2021. 6–15 yaş %82,7 internet kullanıyor. tuik.gov.tr
- UNICEF (2019) — Cyberbullying Poll. 30 ülkede gençlerin ≈%33'ü siber zorbalığa maruz. unicef.org
- EU Kids Online 2020 (LSE). 19 Avrupa ülkesinde gençlerin çevrimiçi riskleri. lse.ac.uk
- DataReportal — Digital 2024: Türkiye. Günlük sosyal medya ortalaması 2 sa 56 dk. datareportal.com
- RTÜK — Medya Okuryazarlığı araştırmaları. rtuk.gov.tr
- Topcu & Erdur-Baker (Hacettepe/ODTÜ). Türk ergenlerde siber zorbalık çalışmaları, J. of Adolescence.
- WHO — Preventing Violence Against Children, 2020. Çevrimiçi şiddet ve ruh sağlığı. who.int
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. m.103 (çocuk istismarı), m.125 (hakaret), m.134 (özel hayat), m.135–136 (kişisel veri), m.216 (nefret), m.226 (müstehcenlik). mevzuat.gov.tr · TCK
- 5651 sayılı İnternet Kanunu + 6284 (Ailenin Korunması) + 6698 (KVKK). mevzuat.gov.tr
- Resmi yardım: ihbarweb.org.tr · guvenliweb.org.tr · egm.gov.tr/siber · KADES · ALO 183
Son erişim: Nisan 2026. Bu kılavuz bilgilendirme amaçlıdır; hukuki/psikolojik uzman desteğin yerini tutmaz.
Klavyen Sessizse Sen de Sessizsin.
Dijital okuryazarlık; "internet kullanmayı bilmek" değildir. Kendini ve başkasını ekran arkasından koruyabilmek, "şaka" ile "şiddet"in arasındaki çizgiyi görebilmek, susarak değil bildirerek tepki verebilmektir.
Ekran bir perde değil, aynadır. Orada gösterdiğin karakter, gerçek karakterindir.
Ve birine destek olmak çoğu zaman tek bir cümleye bakar: "Yanındayım."
Başa Dön